Köşe Yazıları

Dil Sohbetleri: 5

Geçmişten bugüne bu köşemizde öğrencileri ve gençleri bahane ederek birçok Dil Sohbeti„ yaptık yapıyoruz. Maksat; güzel Türkçemizin doğru konuşulup düzgün yazılmasına az da olsa katkıda bulunmak. Aslında öğrenciler ve gençler de bahane… Zira; dilimize sahip çıkıp onu kurallarına göre kullanmak sadece gençlerin ve öğrencilerin görev ve sorumluluğu değil. Gazetecilerin, köşe yazarlarının, kendilerine ‟Duayen„ denmesinden zevk alanların görevi…

Şimdi geliniz zaman zaman karşılaştığımız birtakım yanlışları bir kez daha hatırlayarak, doğrularını da paylaşalım Örneğin:

  • -de„ eki de bağlacı:

İsmin hâl eki olan ‟-de„ her zaman bitişik yazılır. Özel isimlere ulandığında kesme işareti ile ayrılır. Sert sözcüklere eklendiğinde‟-te,-ta„ olarak yazılır: Örneğin:

* Okulda, evde, çarşıda, gazetede.

* Sepette, dolapta, çiçekte, çorapta.

* Adıyaman’da Göbekli Tepe’yi sollayan onlarca tarihî eser vardır.

* İncirlik’te şanlı bayrağımız her zaman gönderdedir.

Şimdi de yanlış biçimlerini örnekleyelim:

* Sepetdeki narlar Hıştur’un muydu?(sepetteki… olmalı)

* Dolapda bir sürü giyecek vardı.(Dolapta…. Olmalı)

* İncirlik’de şanlı bayrağımız her zaman gönderdedir.(İncirlik’te……olmalı)

  • de„ bağlacına bakalım:

Her zaman kelimelerden ayrı yazılır.‟te,ta„ gibi sert biçimleri yoktur. Örneğin:

* Soru da cevabı da güzeldi.

* Sepet te dolap ta bomboştu.=Yanlış.

*Sepet de dolap da bomboştu.=Doğru

* Çiçek te çocuk ta çabuk solar.=Yanlış

* Çiçek de çocuk da çabuk solar.=Doğru

  • ki„ ekleri:

Dilimizde üç tane ‟ki„ eki vardır:

  1. a) Bağlaç olan ki„ : Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlamda bozulma olur. Örneğin:

* Sen ki burçlara bayrak olacak kumaştasın.

* Anladım ki bu iş böyle olmayacak…

* Siyasiler diyorlar ki; o iş bizim işimiz değil.

  1. b) ilgi zamiri olan ki„.

Her zaman bitişik yazılır. Sonuna geldiği kelimenin ses uyumuna göre ‟kü„ şeklinde de yazılır.

* Gazetedeki,  dergidekinden çok daha anlamlıydı.

* Bakalım Ankara’daki buna ne diyecek?

* Bugünkü gene yanlışlarla doluydu. (Bugünki……..olamaz.)

* Dünkü bana göre daha da berbattı. (Dünki…….. olamaz.)

  1. c) Sıfat olan ki :

Her zaman bitişik yazılır. Ses uyumuna göre ‟kü„ biçiminde de yazılır.

* Bugünkü işini yarına bırakma.( Bugünki……olmaz

* Evdeki hesap çarşıya uymuyor.

* Dünkü çocuk, bana akıl vermeye kalkıyor.(Dünki…….olamaz.)

4) Rögar, rögar kapağı„:

Bu sözcüğün başına gelenler, pişmiş tavuğun bile başına gelmemiştir. Tıpkı salep, eşofman, sandvic, hafriyat, şofben, muhayyer,  hemşehri„ sözcüklerinde olduğu gibi.

Bilindiği üzere cadde ve sokaklardaki kanalizasyon borularının(kanallarının) asfalta açılan kısmına rögar„ diyoruz. Bu kuyunun üstünü örten madenî tablaya da rögar kapağı„

Belediyelerin Türkçemizi düzgün kullanmaya özen göstermeyen işçileri buna ‟logar, logar kapağı„ diyebilir. Varsın desin… Onlara Türkçe öğretecek hâlimiz yok. Ama eğer siz bir köşe yazarı iseniz ‟logar, logar kapağı„ demek gibi bir lüksünüz yoktur ve olamaz. Hepsi bu…

Aynı şehir halkından olan veya yurttaş anlamıyla kullandığımız ‟hemşehri„ sözcüğü de bu yanlışlardan epey nasibini (!) alan bir sözcüğümüz… Çoğu kez hemşeri„ olarak yazıldığı için…

Yazımızı Atatürk’ün bu konudaki meşhur mesajıyla bitirelim: Ülkesini ve yüksek istiklâlini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır.„ Selam ve dua ile.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu